رُزا ضرابی عجمی مدیر کتابخانه مرکز گفتوگوی تمدنها
حرکت جدیدی آغاز میشود
کتابخانه مرکز گفتوگوی تمدنها از چه زمانی و با چه اهدافی آغاز به کار کرد؟
آغاز تهیه مجموعه و مجموعهسازی کتابخانه به سال 1376 برمیگردد، یعنی پروژهای که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامیِ آن زمان برای تأسیس یک مجموعه کتابخانه تخصصی فلسفه در ایران داشتند. طبق راهبردی که ایشان داشتند برخی از استادان در خارج از کشور موظف شدند که برخی از منابع بهروز در حوزه فلسفه را تهیه و به ایران منتقل کنند و یک کتابخانة تخصصی فلسفة بهروز که مکمل کتابخانههای فلسفة ایران باشد، بهوجود بیاید.
این کار با مشارکت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شهر کتاب انجام شد که مجری آن شهر کتاب بود. در سال 1376 کار شناسایی و تهیه عناوین کتابهای فلسفه شروع شد و سال 1377 با سخنرانی آقای خاتمی در سازمان ملل و پیشنهاد سال 2001 بهعنوان گفتوگوی تمدنها، همزمان با تشکیل مرکز بینالمللی گفتوگوی تمدنها، کتابخانه فلسفه وزارت ارشاد به مجموعة گفتوگوی تمدنها الحاق شد. تا آن زمان وظیفه اصلی ما تهیه کتاب بود و هیچ کار کتابداری روی کتابها انجام نمیشد. ما در حقیقت در حال مجموعهسازی بودیم که بهطور موازی کتابهای فارسی را در داخل و کتابهای دیگر را از خارج تهیه میکردیم. بعد از این الحاق در تاریخ 12/11/1377 همزمان با تأسیس این مرکز، کتابخانة مرکز گفتوگوی تمدنها هم شروع به کار کرد. در ابتدا ساختمان فرمانیه ـ ساختمانی که اکنون مرکز گفتوگوی تمدنها آنجا است ـ کار را شروع کردیم. بعد از هفت ماه در مهرماه 1378 رسماً کتابخانه گفتوگوی تمدنها با مجموعه حدود 7000 جلد کتاب توسط آقای خاتمی افتتاح شد و حدود دو سال بعد به دلیل عدم فضای کافی در داخل ساختمان فرمانیه به ساختمان شماره دو گفتوگوی تمدنها منتقل شدیم. آن زمان ساختمان فعلی کتابخانه طبق استانداردهای نسبی بازسازی شد تا اینکه سال 1381 رسماً به این مکان منتقل شدیم. در مورد هدف و سیاست کارمان نیز باید بگوییم از ابتدا تا امروز تهیه و خرید و سفارش کتابهای حوزه علوم انسانی در پنج حوزة موضوعی فارسی، عربی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی بوده است.
فهرست کتابهایی که خریداری میکردید از چه طریقی تهیه میشد؟
اولین وظیفه کتابخانه تغذیه اطلاعاتیِ گروههای علمی مرکز گفتوگوی تمدنها بود و در این حوزه هم هیچ محدودیتی وجود نداشت، یعنی هر کتابی را که گروههای نهگانه علمی ما در نظر داشتند در جلسات مشورتی انتخاب میشد. کتابخانه ارتباط نزدیکی با گروههای علمی داشت. این ارتباط هم کاملاً مستقیم بود، یعنی ما با استادان گروههای علمی ارتباط برقرار میکردیم و اطلاعات کتابهای روز و کاتالوگها از پایگاههای اینترنتی گرفته میشد و به اساتید هر گروه ارسال میشد. ارتباطی کاملاً تنگاتنگ بین کتابخانه و استادان بود و آنها نیازهایشان را اعلام میکردند و ما هم سعی میکردیم سریعتر و بهتر آن نیازها را برایشان تهیه کنیم و در اختیارشان قرار دهیم. البته پالایشی بر انتخاب این گروهها میشد تا به فهرست مطلوب برسیم. بعد از آن نیز این فهرست به ناشران خارج از کشور ارسال میشد تا به مجموعه مورد نظر برسیم.
گروههای علمی مرکز شامل گروه فلسفه، ادیان، علوم اجتماعی، علوم سیاسی، ادبیات، معماری و شهرسازی و گروه تاریخ و تمدن بود. از میان همه این گروهها گروه فلسفه همانطور که قبلاً اشاره کردم فعالترین گروه بود.
البته باید گفت که از آنجا که کتابخانه پویا و فعال بود ، پیشنهاد مراجعهکنندهها هم جمعآوری و بررسی میشد و در صورتی که بودجه ما جوابگوی تهیة عناوین درخواستی مراجعهکنندگان بود آن عناوین تهیه میشد. در این نیازهایی که اعلام میشد سطح اعلامکننده خیلی مهم بود، یعنی در درجه اول گروههای عملیمان، پژوهشگران و استادان مطرح بودند و بعد به هر حال اظهارنظر دانشجویان و مراجعین کتابخانه نیز برایمان اهمیت داشت.
در مورد کتابهای قدیمیتر چطور؟ اگر کتابی مربوط به سالهای قبلتر سفارش داده میشد آن را تهیه میکردید؟
فعالیت ما بر این بود که کتابهای بهروز تهیه شوند. عمدة منابع ما از سال 1998 به بعد تهیه شده و راهبردمان هم این بود که مکمل کتابخانههای همموضوع موجودمان در ایران باشیم. البته در جریان مجموعهسازی اگر گروههای علمیمان به دلایلی به کتابهای قدیمی نیاز داشتند محدودیتی در این مورد وجود نداشت.
در بخش نشریات به چه صورت عمل کردهاید؟
همزمان با مجموعهسازی بخش کتابها، نیاز به تجهیز بخش نشریات مجموعه هم احساس شد. به هر حال نشریات و مقالات جایگاه خودشان را در پژوهش دارند و یکی از بخشهای بسیار پرهزینه ولی مورد نیاز کتابخانهاند. بخش نشریات یکی از بخشهای اصلی کتابخانه است که در راستای همان سیاستهای کتابخانه مجموعهسازی شده است. در ابتدا تعدادی از مجلات کمیاب یا نایاب تهیه شد. البته همه این عناوین با رایزنی استادان گروههای علمی و استادهایی که جزو مجموعه گروههای علمی ما نبودند و بهطور کاملاً افتخاری با ما کار میکنند، تهیه شد.
در مورد بخش مرجع کتابخانه هم کمی توضیح دهید؟
تنها بخشی را که خود کتابخانه در مجموعهسازیاش شرکت میکند، یعنی منتظر انتخاب استادان نیست بخش مرجع آن است. عمده فعالیت ما این است که ببینیم چه کتابهایی در بخش مرجع ـ البته مرتبط با موضوع فعالیت کتابخانه ـ مورد نیاز است که آنها را تهیه کنیم. این تنها بخشی است که درواقع به تأیید گروهها نیاز ندارد. در این حوزه خودمان کار میکنیم ولی عناوین بدون هیچ کم و کاستی انتخاب اساتید و گروههای علمی و پژوهشگرهایمان است.
بخش سمعی و بصری کتابخانه به چه صورتی است؟
بخش سمعی و بصری کتابخانه شامل نوار و لوح فشرده (CD) است و فیلمها و نوارهای کلاسهای آموزشی مرکز و فیلمهایی است که در راستای سیاستهای کتابخانه خریداری شده است ـ البته این فیلمها بیشتر در حوزه هنر است که با حق مؤلّف آن خریداری شده و اینجا تکثیر شده و هیچ محدودیتی برای ارائه اطلاعاتش نداریم.
کتابخانه به چه صورت مواد کتابی و غیرکتابی خود را به صورت امانت در اختیار مراجعین قرار میدهد؟
سیستم امانت یکی از بخشهای مهم کتابخانه است ما به شکلهای مختلف تلاش کردهایم که مشکلاتی را که سر راه امانت است، برداریم. عضویت کتابخانة گفتوگوی تمدنها درواقع به صورت رایگان است. استادان با ارائه کارت هیئت علمیشان هیچ محدودیتی ندارند و میتوانند از مجموعه استفاده کنند. اگر استادان مرتبط با مجموعه مرکز یا کتابخانه باشند میتوانند از این امکان استفاده کنند و ما مواد کتابی و غیرکتابی خود را به صورت امانت در اختیار آنها میگذاریم. در مورد بقیه افراد داشتن معرفینامه از مرکز پژوهشی ـ آموزشی امکان استفاده در محیط کتابخانه را برای آنها فراهم میکند.
آیا کتابخانه سایت اختصاصی دارد؟
بله، درواقع برنامه پارس آذرخش از دو سال پیش در کتابخانه به کار گرفته شد. اطلاعات کتابخانه بر روی سایت مرکز است، ولی این اطلاعات در ساختمان مرکزی ما در سِرور مرکزی روی ساختمان مادر وصل شده است. روند به روز کردن آن هم به این شکل است که مسؤول بخش امانت پایان هر ماه یک سیدی یا فلاپی از اطلاعات کتابهای کار شده را از ما میگرفت و به مرکز ارسال میکرد و آن اطلاعات به روز میشد.
اگر ممکن است کمی در مورد تلفیق این کتابخانه با کتابخانه فرهنگستان هنر توضیح دهید.
کتابخانة مرکز گفتوگوی تمدنها یک کتابخانه علوم انسانی است و درواقع تلاش کرده که در حوزههای علوم انسانی، عناوینی را که به تشخیص هیئت علمی مرکز، معتبر بودند تهیه بکند، ولی بیشترین بخش موضوعی این کتابخانه، فلسفه است و با توجه به ارتباط تنگاتنگی که بین علوم بهخصوص در حوزه علوم انسانی وجود دارد بسیاری از آنها فقط کتابهای مرتبط با موضوع فلسفه هستند. شاید در بسیاری از رشتههای دیگر نیز وجود این کتابها ضروری باشد. درخصوص تلفیق این کتابخانه با فرهنگستان هنر باید بگویم که با این کار اندیشمندان دیگری هم وارد این ارتباط میشوند و این ارتباط جریانهای دیگری را بهوجود میآورد. نیازهای اطلاعاتی آنها به ما انتقال پیدا میکند و ما به عنوان مجموعهای که وظیفه رفع نیازهای اطلاعاتی را داریم، حرکات جدید را شروع میکنیم و طبعاً حوزههای موضوعی ما یک مقدار تغییر پیدا خواهد کرد.
حرف آخر... دلیل رشد کتابخانه مرکز گفتوگوی تمدنها حمایت مسؤولین بوده است؛ مدیرانی که واقعاً دغدغه کتاب و کتابخوانی داشتند. حمایتهایی که از ما میشد، مجموعه تخصصی کوچک ولی معتبری را بهوجود آورد. مجموعهای که به هر حال با توجه به مدت زمان فعالیتش یکی از کتابخانههایی است که جایگاه خودش را در بین اندیشمندان جامعه پیدا کرده است. امیدوارم این تلاش هفت ساله برای بهوجود آمدن این مجموعه همچنان ادامه داشته باشد |
